Ekmelüddin Muhammed Bayburdi Hazretleri Miladi 1310 yılında Bayburt’ta doğdu. Dedesi Şeyh Cemaleddin Mahmud, babası ise Şeyh Şemseddin Muhammed’dir.
İlk öğrenimini doğduğu yerde yaptı.Bayburt’taki YAKUTİYE Medreseleri’nin, MAHMUDİYE Medreseleri’nin en verimli dönemlerinde burada yaşayan Ekmelüddin Muhammed Hazretleri, sözkonusu medreselerde yüksek öğrenimi ile bugünkü anlamda lisansüstü öğrenimini de burada tamamlayıp,ilimle uğraşılarını sürdürdü. İlmi çalışmalarını dahada ilerletmek için Halep şehrine gitti, orada ünlü bilim adamları ile yakından tanışıp, onlarla ilmi konularda bilgi alışverişinde bulundu.
Mısır’a geçtiğinde yeryüzündeki ey büyük alimlerden birisi durumunda idi. “ Allame ” yani, her ilimde derin bir bilgisi olan alim olarak anıldı.
Şeyhuniyye Medresesi Meşihatına ( Baş Müderrisliğine-Rektörlüğü’nne ) tayin edildi.
Mısır’da bulunduğu süre içerisinde tanınmış en büyük bilim adamlarının hocalığını yaptı.
Osmanlı devletinin ilk Şeyhül İslam’ı Molla Fenari
( 1315 – 1431 ), Büyük Tıp Bilim adamı Hacı Paşa ( .... – 1413 ), ünlü şair Mevlana Ahmed sayısız öğrencilerinden sadece üç tanesidir.
Kendisine kadılık makamı verildi ise de O, bunu istemiyerek, ilmi çalışmalarına ağırlık verdi...
Günümüzde bir bölümü baskı olmak üzere, 18 tane eserini belirleyebilmekteyiz.
Eldeki belgelerden 19 Ramazan 786 Cuma gecesi ( M. 1384 ) Hak’kın Rahmetine kavuştuğunu öğrenmekteyiz.
Bayburt İli Yukarı Kırzı köyünde kare planlı ,üstü açık olan bir türbede yatmaktadır. Bayburt İli’nde sürekli ziyaret edilen yerlerin en başlarında bulunmaktadır.
1310 yılında doğan Ekmelüddin Muhammed Bayburdi Hazretleri’nin ölüm yeri bazı belgelerde Mısır olarak gösterilmekte ise de ölüm yılı hemen bütün belgelerde 1384 olarak bildirilmektedir.
İlginç bir konuda aynı adda, aynı dönemde iki ayrı alimin varlığına yer verenlerin de olmuş olmalarıdır.
* Ekmelüddin Muhammed Bayburdi Hazretleri’nin Bilinen Eserleri :
es-Sadefetu’l-meliyye.İbn Mu’ti’nin nahivle ilgili Elfiyye adlı eserinin şerhi.
Nasiruddin Tusi’nin : Tecridu’l-kelam adlı eserin şerhi.
Kemaleddin Mahmud el-Halati’nin furu’dan :Telhisu’l-camii’l-kebir’inin şerhi.
El Dürerü’l-menia. İmamı Azam’ı savunma konusunda.
Ali bin Muhammed Pezdevi’nin : Usul’ünün şerhi: Takrir.
En-Nüketü’z-zarife. Hanefi Mezhebi’ni tercih etme konusunda bir risale.
Sıracuddin Muhammed bin Mahmud Secavendi’nin: Feraiz’inin şerhi.
Caru’llah Zamahşeri’nin tefsiri: el-Keşşaf’ın şerhi ( Al-İmran Suresi’nin bitimine kadar ) .
Celaleddin Kazvini’nin: Telhisu’l-miftah’ının şerhi.
Telhisu’l-miftah’ın şerhlerinden: Sadeddin Taftazani’nin : el- Mutavval’ına haşiye.
Radiyyuddin Hasan bin Muhammed es-Sagani’nin Hadis’le ilgili: Meşariku’l-envar’ının şerhi.
El-Maksad fi’l-kelam.Kelamla ilgili.
Hafizuddin Nesefi’nin: Menaru’l-envar’ının şerhi.
Cemaleddin bin el-Hacib’in : Munteha’s-sul ve’l-emel’inin şerhi.
Tefsir. Zamanseri’nin: el-Keşşaf’ının şerhi.
16. Burhaneddin Mergnani’nin : el-Hidaye’sinin, el – İnaye adlı şerhidir.
* Ekmelüddin el-Baberti (Bayburdi) Hazretleri’nin iki eseri:
Aşağıda dökümü bulunan iki eserde Erzurum Müzesi’nde bulunmakta olup, bunların tanımları yapılırken, ayrıca yazarla ilgili kısa bir bilgiye de yer verilmiştir:
“Bu iki eserin yazarı Ekmeleddin Baberti’nin türbesi (Bayburt İl...i Yukarı Kırzı köyünde yer almaktadır. İlk Şeyhülislam Molla Fenari’nin Hocası olduğu söylenen Şeyh Ekmeleddün Baberti’nin türbesi kare planlı üstü açık bir yapıdır.”
ENV. No : 8
ADI : Kitabu n-nukut ve r-rüdud.
YAZAR : Ekmelüddin el-Baberti (Ölümü:786). M. 1384
İSTİNSAH TARİH : 879. M. 1474.
BİLGİ : Nesih türünde yazılmıştır. Müellifin vefatından 83 sene sonra istinsah edilmiştir, “ Hanefi usulüne” ait olan bu nüsha çok kıymetli bir nüshadır.
:::::::::::::::::::::::::::
ENV No : 2363
ADI : El-İnaye.
YAZAR : Ekmelüddin Muhammed b. Mahmud el-Baberti (ölümü:786)
İSTİNSAH EDEN : Mustafa b. Osman b. Ali
İSTİNSAH TARİHİ : H.913. M.1507
BİLGİ : Müelliften 127 sene sonra istinsah edilmiş olan Hanefi fıkhına ait değerli bir eserdir.
Yazi dizisinin tamamı Sayın Veysel GiDER' e aittir. Her Hangi bir internet sitesinde kullanılması yasaktır.